Dit zegt de wet
Binnen de sector verticaal transport leeft regelmatig de vraag: mogen personen jonger dan 18 jaar (jeugdigen) op een hijskraan werken of zelf hijswerkzaamheden uitvoeren? Omdat hijsen wettelijk is aangemerkt als risicovol en gevaarlijk werk, gelden hier strikte regels voor.
In dit artikel leggen we de wetgeving rondom hijswerk door jongeren helder uit, gebaseerd op het Arbeidsomstandighedenbesluit (Arbobesluit) en de praktijk rondom certificering door TCVT. Na het doorlezen weet je of je onder de 18 jaar een hijskraan mag bedienen.
| Leeftijd | Zelfstandig hijsen toegestaan? | Hijsen tijdens opleiding toegestaan? |
|---|---|---|
| Onder 16 jaar | ❌ Nee, nooit | ❌ Nee, nooit |
| 16 en 17 jaar | ❌ Nee | ✅ Ja, alléén onder deskundig toezicht |
| Vanaf 18 jaar | ✅ Ja (mits geregistreerd) | ✅ Ja (mits geregistreerd of in opleiding) |
Wat zegt de wet over het bedienen van hijskranen?
De regels voor het bedienen van hijs- en hefwerktuigen zijn vastgelegd in het Arbobesluit. Twee artikelen zijn hierin leidend.
1. Specifieke deskundigheid (artikel 7.18)
Volgens het Arbobesluit moeten hijs- en hefwerktuigen altijd worden bediend door personen die over een specifieke deskundigheid beschikken. Daarnaast mag een machine nooit zwaarder worden belast dan de toegelaten bedrijfslast die op of nabij de bedieningsplaats vermeld staat.
2. Registratie in het Register kraanmachinisten (artikel 7.32)
Voor het bedienen van een torenkraan (TK), mobiele kraan (MK) of funderingsmachine (FM) die onder de wettelijke certificeringsplicht valt, moet de machinist:
- Geregistreerd zijn in het Register kraanmachinisten. In de praktijk regel je dit via een geldige TCVT-RA persoonsregistratie. Let op: sinds 1 januari 2020 spreekt de wet niet meer van een “certificaat van vakbekwaamheid”, maar van registratie in het Register kraanmachinisten. Machinisten die na die datum (her)registreren krijgen geen papieren certificaat of pas meer, maar tonen hun registratie via de XS-ID app. Een bewijs van registratie moet op de werkplek aanwezig zijn en op verzoek aan de toezichthouder worden getoond.
- In een goede lichamelijke en geestelijke toestand verkeren om de gevaren van het werk te kunnen overzien en voorkomen.
Wanneer geldt deze plicht?
De registratieplicht geldt niet voor élke kraan, maar voor de categorieën die in de ministeriële regeling staan. In de praktijk komt dit neer op een hijskraan met een bedrijfslastmoment van 10 tonmeter of meer (zoals MK, TK, mobiele torenkraan, funderingsmachine, autolaadkraan, grondverzetmachine met hijsfunctie en verreiker met hijsfunctie).
Uitzondering: deze registratieplicht geldt niet voor iemand die een officiële opleiding tot machinist volgt, mits de werkzaamheden plaatsvinden onder direct en deskundig toezicht van een volledig geregistreerde machinist.
Welk werk mogen jongeren van 16 en 17 jaar doen?
Jongeren van 16 en 17 jaar vallen onder de regels voor jeugdarbeid. Zij mogen in principe bijna elk soort werk doen, behalve gevaarlijk werk. Gevaarlijk werk is werk dat een groot risico vormt voor de veiligheid en gezondheid van de jongere.
Voorbeelden van verboden of strikt gereguleerd werk voor 16- en 17-jarigen:
- Werken met gevaarlijke of giftige stoffen.
- Werken in een lawaaiige omgeving: de dagelijkse blootstelling aan lawaai moet gemiddeld lager zijn dan 85 decibel — zélfs met gehoorbescherming mag het geluid die grens niet bereiken.
- Werk dat hen verhindert om aan de leerplicht te voldoen (naar school gaan).
- Risicovolle werkzaamheden: deze mogen alléén onder deskundig toezicht.
Risicovolle werkzaamheden en deskundig toezicht
Omdat hijswerkzaamheden worden geclassificeerd als risicovol en gevaarlijk, gelden er voor 16- en 17-jarigen strenge voorwaarden. Zij mogen deze werkzaamheden nooit zelfstandig uitvoeren.
Het mag uitsluitend als onderdeel van hun beroepsopleiding én onder deskundig toezicht. De toezichthouder (de leermeester of geregistreerde kraanmachinist) moet:
- Zelf volledig bekend zijn met het specifieke hijswerk en beschikken over de juiste TCVT-RA registratie.
- Continu in de gaten houden of de jongere het werk veilig en correct uitvoert.
- Voorkomen dat de jongere gevaar loopt of gevaarlijke situaties voor anderen veroorzaakt.
In de praktijk geldt: zodra het toezicht zó intensief moet zijn dat er feitelijk geen sprake meer is van zelfstandig werken, is zelfstandige bediening dus niet toegestaan.
Wie is verantwoordelijk bij overtreding?
Zowel de werkgever als de ouders of verzorgers zijn wettelijk verantwoordelijk voor het naleven van de regels rondom kinder- en jeugdarbeid. Worden de regels overtreden, dan kan de Nederlandse Arbeidsinspectie (voorheen Inspectie SZW) hoge boetes opleggen. In ernstige gevallen kunnen zowel de werkgever als de ouders strafrechtelijk aansprakelijk worden gesteld.
Conclusie: wanneer mag je zelfstandig op een kraan draaien?
Om volledig zelfstandig hijswerkzaamheden uit te voeren op een registratieplichtige machine, moet een persoon aan twee harde eisen voldoen:
- Minimaal 18 jaar of ouder zijn.
- Geregistreerd zijn in het Register kraanmachinisten (in de praktijk: een geldige TCVT-RA persoonsregistratie).
Belangrijk voor leerlingen: voor deelname aan het TCVT-examen geldt doorgaans een minimumleeftijd van 18 jaar. Volg je een opleidingstraject waarbij je het examen vóór je 18e aflegt? Stem dan vooraf met je opleider en met TCVT-RA af wanneer je registratie daadwerkelijk ingaat. Tot je 18e mag je in elk geval alleen onder direct toezicht van een geregistreerde machinist hijsen, in het kader van je opleiding.
Vragen over hijsopleidingen of de regels voor jongeren op de kraan? Neem gerust contact met ons op via 050-4092663 of info@hoctraining.nl. We denken graag met je mee.
Een overzicht van de hijsopleiding bij HOC Opleiding & Training vind je hier.
Bron: Arboportaal
